Header_Vecht1b

Historie van Weesp

Bron: Gemeente Weesp - www.weesp.nl - Gemeentearchief, I. Kemperman

Weesp kent een rijke historie. Het grondgebied van Weesp wordt al meer dan 2000 jaar bewoond. Vooral vanwege zijn strategische ligging aan de rivier de Vecht, op de grens van Utrecht en Holland, verwierf de stad al in het jaar 1355 stadsrechten.

De Vecht heeft altijd een grote rol gespeeld, eerst als transportroute en tegenwoordig vooral voor de pleziervaart.

  • Meest westelijk gelegen gemeente van de regio, grenzend aan de gemeente Amsterdam
    (door Amsterdam-Rijnkanaal daarvan gescheiden).

    Stadsrechten in 1355.

    Huidige gemeente Weesp is een samenvoeging van de gemeente Weesp (stad) en de gemeente Weesperkarspel (landelijk). Samenvoeging in 1966.
    Het deel ten westen van het Amsterdam-Rijnkanaal werd aan de gemeente Amsterdam toegevoegd (bouw Bijlmer).

    Ooit vestingstad met muren omringd, onderdeel van de Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.
    Bouw vernieuwde vestingwerken gestart in 1674. Van deze vesting resteren nog:

    4 Bastions: 

       - Bakkerschans
       - Nieuwe Achtkant
       - Roozeboom
       - Draaierschans

    De forten:

       - Ossenmarkt
       - Uitermeer

    In 1892 werd Weesp onderdeel van de Stelling van Amsterdam.
    In 1947 werd de naam van de vesting: Wal van Weesp.
    Op 19 augustus 1959 werd Weesp als vestingstad opgeheven.
    In 2005 vierde Weesp zijn 650-jarig bestaan.
    Weesp is gelegen aan de rivier de Vecht.
    Het stadhuis behoort tot de Top 100 van Nederlandse monumenten (Unesco).

  • In Weesp kun je nog goed de overblijfselen zien van de verdedigingswerken van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.

    In het centrum bevindt zich het torenfort Ossenmarkt, dat in 1991-1992 gerestaureerd is. Dit fort ligt binnen de schansen van de vesting die in de 17e eeuw zijn opgetrokken om van Weesp een echte vestingstad te maken.

    Wanneer u vanaf het centrum de Vecht volgt naar het zuiden, dan komt u ook fort Uitermeer tegen. Het terrein rond dit fort is te voet en per boot toegankelijk. In de toekomst zal dit terrein toeristisch/ recreatief worden ontwikkeld.

  • Wapen van Weesp

    Op 26 juni 1816 heeft de Hoge Raad van Adel, namens Koning Willem I, het wapen van Weesp vastgesteld. Het wapen heeft een veld van azuur, met een paal van zilver. De zilveren baan stelt hierbij, naar wordt aangenomen, de Vecht voor.

    Nu bestond dit wapen al ver voor 1816. In het stadsarchief is het wapen in de leren kaft van een boek te vinden. Dit boek dateert van 1657.

    De oudst bekende afbeelding komt uit 1550. Op de binnenplaats van het stadhuis is een gevelsteen te zien van een ouder Weesper gemeentehuis. Daarop staat een meer versierd wapen: twee grauwende leeuwen houden het wapenschild vast.

    Naast het officiële wapen is er nog een Weesper afbeelding, waarmee in oude tijden een stuk werd gezegeld. Op dat wapen is de oude kerk van Weesp afgebeeld.

    Voor het gebruik van het wapen en logo is toestemming van de gemeente vereist.

  • Vlag van Weesp

    De vlaggen van Weesp en Muiden waren oorspronkelijk gelijk aan hun wapens, dus drie banen met de kleuren blauw, wit, blauw. Bij de Weesper vlag hoorden de banen verticaal te zijn, en bij de Muider vlag horizontaal.

    Om tol te ontlopen, werden de vlaggen door de schippers beurtelings horizontaal en verticaal gehesen. Op 13 juli 1595 maakten de Staten van Holland hieraan een einde door te bepalen dat beide vlaggen horizontaal gevoerd moesten worden. Als onderscheid diende een tweetal zwarte letters in de witte baan: MD voor Muiden en WS voor Weesp.

  • Al voor onze jaartelling werd het grondgebied van Weesp bewoond. De naam Wispe of Wesopa duikt voor het eerst op rond 1150.

    De plaats ligt aan de rivier de Vecht, in die tijd een belangrijke vaarroute. Weesp maakt dan deel uit van het bisdom Utrecht. Het heeft, gelegen op de grens van Utrecht en Holland een grote strategische waarde en heeft daar ook flink onder te lijden. De omstreden stad wordt, na enkele keren van ‘eigenaar’ gewisseld te zijn, in 1317 definitief Hollands gebied. Daarna ontwikkelt zij zich in sneltempo tot handels- en bestuurscentrum van de streek.

    Graaf Willem V van Holland erkent het belang van Weesp en verleent de plaats in 1355 stadsrechten. Weesp vierde in het jaar 2005 haar 650-jarig bestaan als stad.

  • In 1672 wordt Weesp belegerd door de Fransen. Als die dreiging afgewend is, wordt besloten om van Weesp een echte vestingstad te maken. Samen met Naarden zou Weesp de stad Amsterdam moeten beschermen.

    Allereerst wordt er een gracht gegraven, waardoor een eiland in de Vecht ontstaat: de Ossenmarkt. De vestingplannen omvatten verder acht bolwerken, waarvan er vier gerealiseerd worden, twee op het eiland en twee aan de zuidkant van de oude stad. De overige vier zijn wel ontworpen maar, waarschijnlijk door geldgebrek, nooit aangelegd. Twee singels markeren nu nog de plaats waar ze zouden komen.

    Op een recente luchtfoto van Weesp is de structuur van de stad, zoals die aan het einde van de zeventiende eeuw tot stand kwam, duidelijk te herkennen. Het centrum van Weesp is dan ook een beschermd stadsgezicht. In de oude straatjes met hun monumenten is de sfeer van vroeger nog volop te proeven.

  • Oorlog Geldersen prent .jpg

    In deze Week van de Geschiedenis is het thema Oorlog en Vrede. Ook Weesp beleefde heel wat roerige oorlogstijden. Het meest in de herinnering ligt natuurlijk de Tweede Wereldoorlog.

    Een minder bekende oorlogstijd, maar met een zelfs nog grotere impact voor Weesp, speelde zich precies 500 jaar geleden af. Voor dit vrij onbekende verhaal moeten we terug naar de jaren 1507-1509, naar het verhaal van de geschiedschrijver Willem Hermansz. die het allemaal meemaakte.

    Oorlog en Vrede 1507 - 1509

    Oorlog Geldersen prent .jpg

    In deze Week van de Geschiedenis is het thema Oorlog en Vrede.
    Ook Weesp beleefde heel wat roerige oorlogstijden. Het meest in de herinnering ligt natuurlijk de Tweede Wereldoorlog.

    Een minder bekende oorlogstijd, maar met een zelfs nog grotere impact voor Weesp, speelde zich precies 500 jaar geleden af. Voor dit vrij onbekende verhaal moeten we terug naar de jaren 1507-1509, naar het verhaal van de geschiedschrijver Willem Hermansz. die het allemaal meemaakte.

    Een dode in de Grote Kerk

    In 1500 werd Karel V geboren in Gent. Totdat hij meerderjarig was regeerde zijn grootvader Maximiliaan. Een van de grote vijanden van Maximiliaan was Karel van Gelre. Deze - in principe eigenlijk Europese - strijd speelde zich in de periode 1507-1509 bij toeval af rondom Weesp.

    Op zoek naar oorlogsbuit trokken de troepen van Gelre richting Amsterdam, en kwamen eerst in het Gooi en in de Vechtstreek terecht. Als eerste werd Muiden aangevallen, in brand gestoken en geplunderd. Het Muiderslot werd ingenomen. Zowel Naarden als Weesp vreesden het volgende slachtoffer te zijn. Zij vroegen Amsterdam om hulp maar kregen bericht terug dat daar wel een betaling tegenover zou staan. Naarden aarzelde niet, maar Weesp was financieel zo verzwakt door eerdere oorlogstijden dat er niet onmiddellijk op het Amsterdamse aanbod werd ingegaan.

    Daarna was het te laat, de troepen - onder aanvoering van Karel van Gelre zelf - belegerden de stad en gooiden toortsen over de stadsmuren. In de houten huizen waar Weesp toen vol mee stond, ontstond onmiddellijk overal brand. Een poort werd geopend door mensen die wilden vluchten, de Gelderse soldaten drongen binnen. Er ontstond een strijd met de inwoners die zich niet over wilden geven. Veel Weespers werden gedood of gevangen genomen. Een van hen werd zelfs achtervolgt tot voor het altaar van de Grote Kerk en daar ter plekke gedood.

    Karel van Gelre reed op zijn paard naar de kerk en eiste al het goud en zilver op dat in de stad voor handen was. Daarmee vertrok hij, maar er bleef een bezetting achter van Gelderse soldaten die vanuit Weesp Amsterdam bestookten.

    Weesp bezet

    Als reactie hierop werd de stad ingesloten door de legers van graaf Floris van Egmond. Ook keizer Maximiliaan kwam in augustus 1508 een kijkje nemen. De Vecht en de Amstel werden afgesloten zodat er geen voedsel meer naar Weesp kon worden aangevoerd. Er werd honger geleden, volgens de beschrijving was er voor de Weespers maar eens in de vijf dagen wat brood te krijgen.

    Ook de Gelderse soldaten leden honger en volgens het verhaal stuurde een van de hoofdmannen in het geheim een bericht naar Amsterdam dat hij wel over overgave wilde praten. Voorzichtig stuurden de Amsterdammers twee monniken naar Weesp met brieven waarin de voorwaarden tot overgave waren opgeschreven. Nu was de hoofdman net ziek toen de monniken in Weesp op de poort klopten met de brieven die voor hem bestemd waren. De andere soldaten vertrouwden het niet, lieten de monniken wel naar binnen, maar namen de brieven in beslag waardoor het verraad uitkwam. Uit wraak werden de twee monniken in een bootje op de Vecht gezet zodat ze zouden verdrinken, een plan dat niet slaagde. De hoofdman overleed aan zijn ziekte en werd als verrader onder de Weesper galg begraven.     

    De legende van Weesp

    Deze oorlogsperiode heeft Weesp nog een legende opgeleverd.

    Een van de Weespers die gevangen zat in de stad was Martinus Willemszoon Hollaert. Hij was langere tijd gemarteld en zijn wanhoop was groot. Alleen een mirakel kon hem redden. Dat deed hem denken aan het mirakel van Amsterdam, de bekende (en nog bestaande) bedevaartsplek. Hollaert beloofde dat hij die verering goed zou gedenken als hij maar vrij kwam.

    Onmiddellijk vielen zijn boeien af zonder dat de bewakers iets merkten. Ook kon hij zonder probleem de gevangenis uitlopen, geen soldaat die hem zag. Op straat was het al precies hetzelfde en ook de stadspoort uit ging zonder moeite. Natuurlijk liep hij direct door naar Amsterdam. Daar deed hij zijn verhaal bij de priesters van de bedevaartsplek die het opschreven in hun verhalen van het mirakel: een wonder!

    Vrede

    Na een lange bezetting kwam Weesp in januari 1509 weer vrij. Ver weg, in het Franse Kamerijk (Cambrai), werd vrede gesloten tussen Maximiliaan en Karel van Gelre waarbij werd bepaald dat Weesp en Muiden ontruimd moesten worden. Weesp bleef verwoest achter, het grootste deel van de huizen was door de oorlog in verval geraakt, zelfs zo dat er beschreven is dat er maar vier huizen helemaal onbeschadigd waren gebleven. Ook de stadsmuur langs de Vechtkant lag in puin. Wat konden de bewoners anders doen dan de stad verlaten. Uiteindelijk bleven ongeveer 800 inwoners over waarvan de herbouw van Weesp af hing.

    Gemeentearchief, I. Kemperman

Weesp_circa_1560 Weesp_1812 

Weesp crica 1560 Kaart van Weesp 1812.
Duidelijk zichtbaar de nooit voltooide bastions
aan de noord-oost kant van de stad.

Luchtfoto_Vesting_Weesp2 Luchtfoto_Weesp

Weesp 2010

Logo_PB_WEBSITE_v6